Depresja poporodowa – mówmy o niej głośno! Dajmy kobietom wsparcie

Depresja poporodowa pomoc
Czas ciąży i porodu jest dla kobiety czasem wyczekiwanym i zazwyczaj szczęśliwym, lecz często też bardzo trudnym pod względem psychologicznym. Kobieta wchodzi w nową rolę, której musi sprostać. Ma swoje oczekiwania i myśli, które nie zawsze pokrywają się z rzeczywistością doświadczaną po narodzinach dziecka. Okres po porodzie może przynosić nie tylko oczekiwaną radość, ale także liczne problemy związane z opieką nad noworodkiem, a nawet zaburzenia emocjonalne. W dzisiejszym wpisie biorę na klatę ważny temat, jakim jest depresja poporodowa. Łapcie!

Depresja poporodowa dotyka ok. 10-20% kobiet po narodzinach dziecka. Jest to zaburzenie o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu pojawiające się zwykle od 2-4 tygodni po porodzie. W  niektórych przypadkach początek zaburzenia stwierdza się ok. 4-5 miesiąca po porodzie, a pojedynczy epizod trwa zwykle od 3 do 9 miesięcy.  Gdy depresja jest nieleczona, objawy depresyjne mogą utrzymywać rok, a nawet i dłużej. Warto zapamietać, że depresja poporodowa może rozpocząć się w dowolnym momencie między dwoma tygodniami, a rokiem – a nawet i dłużej od porodu.

Jakie objawy towarzyszą depresji poporodowej?

Jest szereg zachowań, na które warto zwrócić uwagę w kontakcie ze świeżo upieczoną mamą, które mogą sugerować początek zaburzenia. Warto podkreślić, że te objawy muszą utrzymywać się do kilku tygodni po porodzie. Najczęściej wyróżnia się typowe objawy depresyjne, takie jak :

  • Stały nastrój przygnębienia, przeżywany smutek
  • Negatywne myśli – wszystko przeżywane jest, jako niepomyślne, szkodliwe, groźne
  • Poczucie beznadziejności
  • Poczucie winy – postrzeganie siebie w negatywnym świetle, odczuwanie, że jest się do niczego
  • Złe samopoczucie fizyczne, obniżenie energii życiowej, zmęczenie
  • Niezdolność do przeżywania radości
  • Zaburzenia łaknienia – utrata apetytu bądź wzmożone łaknienie
  • Zaburzenia snu – trudności w zasypianiu, wczesne budzenie się, przerywany sen, nadmierna senność
  • Izolowanie się/unikanie kontaktów
  • Ciągły niepokój i drażliwość – szczególnie w stosunku do najbliższych osób
  • Myśli samobójcze

Oraz objawy związane z macierzyństwem i relacją z noworodkiem:

  • Poczucie bezwartościowości i niespełniania się w roli matki
  • Zaburzony kontakt z niemowlęciem mający różne oblicza – przewrażliwienie na punkcie zdrowia, rozwoju dziecka, wyolbrzymianie drobnych trudności, stałe zamartwianie się; obojętność wobec potrzeb dziecka; postrzeganie dziecka, jako kłopotliwego; rozdrażnienie, lęk, agresja w kontakcie z dzieckiem; brak odczuwania przyjemności w kontakcie z dzieckiem; zajmowanie się maluchem w sposób mechaniczny lub zaniedbywanie go
  • Nawracające myśli o śmierci własnej lub/i dziecka

Warto podkreślić, że nie wszystkie te objawy muszą występować, aby móc zdiagnozować depresję poporodową. Objawy mogą mieć różne nasilenie i częstotliwość, a przebieg depresji będzie indywidualny w stosunku do każdej chorej kobiety.

Czynniki ryzyka depresji poporodowej

Poniżej przedstawiam szczególne sytuacje bądź uwarunkowania, które mogą przyczyniać się do pojawienia się depresji poporodowej.

Czynniki biologiczne:

  • Prawdopodobny związek z pracą hormonów w organizmie kobiety po porodzie (m.in. progesteronu, estradiolu, hormonów tarczycy). Mimo, że w niektórych badaniach potwierdzono związek ze stężeniem hormonów a PPD, to jednak nie da się przewidywać na ich podstawie prawdopodobieństwa wystąpienia depresji poporodowej.
  • Depresja w rodzinie

Czynniki psychospołeczne:

Brak wsparcia oraz wszystkie stresujące wydarzenia życiowe w czasie ciąży, do których zaliczamy:

  • Problemy finansowe
  • Trudności w pracy
  • Konflikty w rodzinie
  • Złe relacje z partnerem
  • Samotne macierzyństwo

Czynniki związane z ciążą i porodem:

  • Niechciana ciąża
  • Negatywne doświadczenia związane z porodem – poczucie bezradności, braku kontroli, uprzedmiotowienia, ciężki, długi poród, poród kleszczowy, użycie próżnociągu podczas porodu
  • Przedwczesny poród
  • Niewłaściwie przybieranie na wadze, problemy zdrowotne noworodka
  • Wcześniejsze poronienia bądź porody martwych dzieci
  • Nieprawidłowa opieka okołoporodowa – brak wsparcia,  brak edukacji przyszłych matek, ograniczenie zakresu opieki, brak zrozumienia ze strony personelu – przyczyny te zwiększają bezradność kobiet i wprowadzają je w dezorientację np. w zakresie opieki nad noworodkiem czy w zakresie karmienia naturalnego

Czynniki psychiczne:

  • Wcześniejsze epizody depresyjne np. w przebiegu depresji poporodowej przy poprzedniej ciąży (ok. 35-50% szansa ponownego zachorowania) oraz po przebytym epizodzie depresji w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych
  • Niedojrzałość emocjonalna kobiety, źle działające mechanizmy obronne, niewłaściwe strategie radzenia sobie ze stresem

Bardzo ciężko jest wyeliminować wszystkie czynniki ryzyka, wydaje się to nawet niemożliwe. Jednak to do najbliższego otoczenia kobiety oraz personelu medycznego należy praca nad eliminowaniem lub ograniczeniem czynników ryzyka związanych z depresją poporodową. Warto nadmienić, że depresja poporodowa może rozwinąć się u kobiet, które wcześniej dobrze sobie radziły i nie znajdowały się w żadnej z grup ryzyka. Dodam też, że nie wszystkie matki z grup ryzyka zachorują na depresję poporodową.

Podejrzenie depresji – co robić?

Można teraz zadać sobie pytanie, co gdy podejrzewamy u siebie depresję poporodową lub zauważamy, że ktoś w naszym bliskim otoczeniu może się zmagać z tym zaburzeniem?

Myślę, że odpowiedź na to pytanie możemy zawęzić do dwóch słów – WSPARCIE i REAKCJA.

Wsparcie może mieć moim zdaniem charakter dwukierunkowy. Kobiety, które myślą, że mogą zmagać się z depresją powinny otwarcie komunikować swoje potrzeby i mówić otoczeniu, że coś jest nie tak. Powinny szukać wsparcia! Nie zawsze będzie to łatwe i kobieta może nie podjąć próby komunikowania o swoim problemie.  I tu nadchodzi drugi rodzaj wsparcia – mianowicie wsparcie dla kobiety i bardzo duża czujność najbliższego otoczenia matki. Otoczenie powinno być świadome zagrożeniem występowania depresji poporodowej i czujnie obserwować zachowanie kobiety w poszukiwaniu objawów PPD.

Reakcją nazwałam poszukiwanie profesjonalnej pomocy medycznej czy psychologicznej. Funkcjonowanie polskiej służby zdrowia pozostawia jeszcze wiele do życzenia. Nieodpowiednio wyszkolony personel lub ograniczona liczba specjalistów na oddziałach czy brak czasu dla pacjentek wciąż powoduje wysoki wskaźnik nierozpoznawalności depresji poporodowej. Z dnia na dzień  sytuacja się poprawia, organizacje i kobiety walczą o wyższy poziom opieki okołoporodowej, a w wielu placówkach wprowadzane są zmiany, aby podnieć standardy funkcjonowania.

Dlatego jeżeli myślisz, że możesz zmagać się z depresją poporodową albo ktoś z Twojego otoczenia przejawia objawy depresji poproś o pomoc specjalistę. Do osób, które powinny pamiętać o potencjalnym ryzyku wystąpienia zaburzeń połogowych należy:

  • Lekarz rodzinny
  • Ginekolog, położnik
  • Położna
  • Lekarz pediatra
  • Psycholog
  • Psychiatra
Edynburska skala depresji poporodowej 

Możesz również samodzielnie posłużyć się Edynburską Skalą Depresji Poporodowej. Test można wypełnić tutaj a jego wynik pozwoli określić, czy kobieta zmaga się z depresją poporodową. Należy pamiętać, że nic nie zastąpi profesjonalnej pomocy medycznej czy psychologicznej.Najlepszą metodą badań przesiewowych w kierunku depresji poporodowej jest uzyskanie dobrego kontaktu z matką i zebranie szczegółowego wywiadu, by móc określić jej faktyczny nastrój.

Leczenie depresji poporodowej

Po rozpoznaniu poporodowych zaburzeń nastroju należy wdrożyć leczenie. W przypadkach bardzo ciężkiej depresji, w której istnieje ryzyko podjęcia próby samobójczej konieczna jest hospitalizacja matki. Jednak w lżejszych przypadkach najbardziej efektywym leczeniem depresji poporodowej jest tzw. leczenie skojarzone, czyli połączenie farmakoterapii oraz psychoterapii. Leki pomagają uporać się z objawami depresji, lecz nie pozwalają rozwiązać wszystkich problemów z nią związanych. Spotkania z psychologiem czy psychoterapeutą są bardzo pomocne, a do najskuteczniejszych metod zaliczana jest terapia poznawczo-behawioralna oraz nurt interpersonalny. Matki mogą również brać udział w samopomocowych grupach wsparcia. Zachęcam do korzystania w równym stopniu z pomocy psychologicznej jak i farmakologicznej. Należy pamiętać, że terapię lekami wprowadza lekarz psychiatra w oparciu o szczegółowy wywiad i diagnozę.  Obecnie na rynku znajdziemy szereg preparatów, które można stosować również podczas karmienia piersią, a ich działanie jest kompatybilne z KP. Ich ryzyko wpływu na karmione dziecko jest mało prawdopodobne lub leki nie wykazują zwiększonego ryzyka wystąpienia działań niepożądanych u karmionych piersią dzieci.

Pamiętaj! Nieleczona depresja ma szereg negatywnych skutków, nie tylko dla matki. Nieleczona lub leczona niewłaściwie depresja ma niekorzystny wpływ na rozwój emocjonalny, społeczny i poznawczy dziecka.

Jak wspierać kobietę z depresją poporodową – wskazówki dla otoczenia matki:

  • Słuchaj kobiety i potrzeb, które komunikuje
  • Otocz ją wsparciem, akceptacją, zrozumieniem
  • Szanuj jej wolę
  • Oprócz wsparcia emocjonalnego, okaż wsparcie instrumentalne – zaproponuj pomoc w codziennych czynnościach tj. sprzątanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków
  • Ostrożnie, adekwatnie do sytuacji i oczekiwań kobiety, aktywizuj ją do samodzielnego rozwiązywania problemów
  • Po prostu BĄDŹ! Towarzysz kobiecie w tych trudnych dla niej chwilach, daj jej nadzieję, że poradzi sobie z tą wymagającą sytuacją

Pamiętaj, że każda kobieta jest inna i będzie oczekiwać czego innego. Po prostu należy słuchać kobiety i dostosować się do jej potrzeb. Zmagając się z PPD i tak jest jej niewyobrażalnie trudno, dlatego wyzbądź się krytykowania i oceniania, zamiast tego aktywnie wspieraj.

Inne zaburzenia emocjonalne okresu poporodowego

Oprócz depresji poporodowej, kobieta w połogu może doświadczyć również innych zaburzeń emocjonalnych.

Do najczęstszych z nich zaliczamy smutek poporodowy, czyli tzw. baby blues, trwa około 10 dni do 2 tygodni po porodzie, czasem przedłuża się do miesiąca. Dotyczy 50-80% świeżo upieczonych mam.

Objawy:

  • Zmienność nastrojów
  • Poczucie zmęczenia
  • Płaczliwość, smutek
  • Nerwowość, drażliwość
  • Zakłopotanie

Objawy te nie wpływają poważnie na zdolność matki do prawidłowego funkcjonowania. Objawy te nie są tak mocno nasilone jak w przypadku depresji poporodowej i na ogół ustępują samoistnie. Baby blues wiążą się ze zmianami hormonalnymi w organizmie kobiety oraz z wejściem w nową rolę i ogromną zmianą w życiu. Zaleca się wspieranie kobiety i otoczenie jej opieką. Baby blues mija samoistnie i nie wymaga leczenia.

Bardzo rzadkim schorzeniem jest psychoza poporodowa, która występuje u ok. 0,1 do 0,2%  kobiet, początek choroby przypada na pierwsze 2 tygodnie po porodzie. Do czynników sprzyjających wystąpieniu chorobie jest pierworództwo oraz występowanie choroby psychicznej w przeszłości lub w rodzinie.

Objawy:

  • Wahania nastrojów, często nieadekwatne do sytuacji
  • Zaburzenia snu – możliwość funkcjonowania bez snu przez kilka dni
  • Zaburzenia łaknienia
  • Pobudzenie psychoruchowe
  • Niezrozumiałe, dziwaczne zachowanie
  • Halucynacje, omamy
  • Możliwe wypowiadanie myśli samobójczych

Zdarza się, że choroba wymaga hospitalizacji, ponieważ niesie za sobą ryzyko zagrożenia życia i zdrowia matki oraz noworodka. Leczenie polega na zastosowaniu leków przeciwpsychotycznych, a w cięższych przypadkach umieszczeniu kobiety w zamkniętym oddziale psychiatrycznym.

Zaburzenia stresowe pourazowe (PTSD) – występują w 1,5% do 5,6% przypadków. Istnieje szereg rożnych przyczyn, które odpowiadają za wystąpienie tego specyficznego zespołu, należą do nich: natężenie i siła stresu związanego z porodem, często urodzenie martwego dziecka; zmienne biologiczne np. specyficzne cechy OUN, zmiany hormonalne; zmienne psychologiczne np. cechy osobowości

Objawy:

  • Ponowne przeżywanie wydarzenia traumatycznego w snach
  • Powracające myśli i obrazy, flashbacki, halucynacje, ponowne przeżywanie porodu
  • Zaburzenia poznawcze
  • Unikanie sytuacji czy okoliczności związanych z porodem lub silna reakcja emocjonalna na takie treści
  • Wybuchy złości, emocjonalny dystres

Głównie leczenie polega na psychoterapii polegająca na pracy nad traumą, w ciężkich przypadkach wdraża się leczenie farmakologiczne.

Czy można zapobiegać? Czyli słów kilka o profilaktyce poporodowych zaburzeń emocjonalnych

Aby zapobiegać zaburzeniom psychicznym w okresie połogu jest wykrycie i złagodzenie lub eliminacja czynników ryzyka przed ciążą oraz w okresie opieki około i poporodowej. Do głównych zadań należy m.in. edukacja w okresie ciąży, psychoprofilaktyka, utrzymanie prawidłowej opieki medycznej, wsparcie i życzliwość personelu medycznego, opieka psychiczna na oddziale, współpraca z rodziną, wzmocnienie kompetencji matki oraz pomoc w okresie poporodowym w szpitalu oraz w domu.

Ważne jest, aby pomagać młodym mamom w budowaniu kontaktów społecznych, tak by podczas ciąży i po porodzie miała przy sobie pewnego rodzaju grupę wsparcia, składającą się z innych kobiet czy matek.

Ważna jest edukacja kobiet polegająca na zachęcaniu ich do samoobserwacji i samoopieki tak, aby umiała wcześnie zareagować na niepokojące ją objawy emocjonalne.

Warto zachęcać przyszłą mamę do udziału w zajęciach organizowanych np. przez szkoły rodzenia. Pozwalają one przygotować się na przyjście oczekiwanego dziecka i na możliwe problemy z tym związane. Badania pokazują, że kobiety, które uczęszczały do szkół rodzenia mają większe zaufanie do samych siebie oraz większą świadomość związaną z poradzeniem sobie z porodem i problemami podczas opieki nad dzieckiem.

Niewątpliwym wsparciem i znaczącą rolą w opiece nad kobietą ciężarną i po porodzie jest położna. Ważne jest, aby oddziały położnicze miały dostateczną ilość pracowników, tak by zapewnić kobiecie najwyższe standardy opieki i poświęcać jej wystarczającą ilość czasu.

Podsumowanie

Depresja poporodowa jest dosyć powszechną i bardzo poważną chorobą, a przy tym  bardzo smutną. Atakuje wtedy, gdy powinno przeżywać się najwspanialsze chwile w swoim życiu. Bardzo bym chciała, aby ten wpis zapadł w pamięci każdemu, kto go czyta. Jeśli kiedykolwiek będziesz miał kontakt z młodą mamą bądź czujny na objawy depresji poporodowej i miej świadomość o istnieniu takiej choroby.

A Wy, drogie Mamy, chciałabym abyście wiedziały, że depresja to nie wstyd i warto sięgnąć po profesjonalną pomoc medyczną bądź psychologiczną. Więcej w tym temacie przeczytacie w tym poście. Pauliny dzieli się w nim swoimi doświadczeniami z depresją poporodową.

Pragnę nadmienić też, że niebawem pojawi się również wpis o depresji poporodowej u mężczyzn. To nie żart, takie coś istnieje! Wyczekujcie więc.


1.Joanna Krzyżanowska – Zbucka „Problemy emocjonalne kobiet w okresie okołoporodowym”

2.Joanna Rymaszewska, Marzenia Dolna, Marian Gyboś, Andrzej Kiejna „Zaburzenia psychiczne okołoporodowe – epidemiologia, etiologia, klasyfikacja, leczenie”

3.Karolina Kossakowska – Petrycka, Katarzyna Walęcka – Matyja „Depresyjne zaburzenia nastroju u kobiet po narodzinach dziecka”

4.Karolina Maliszewska, Krzysztof Preiss – „Terapia depresji poporodowej – aktualny stan wiedzy”

5.Kwartalnika laktacyjny 4/2017 s. 26-28

6. Marzena Kaźmierczak, Grażyna Gebuza, Małgorzata Gierszewska „Zaburzenia emocjonalne okresu poporodowego

Dodaj komentarz