Alkohol w ciąży

FAS
9 września obchodzono Światowy Dzień FAS i z tego względu przygotowałam dla Was (trochę spóźniony) wpis o piciu alkoholu w ciąży oraz skutkach takiego zachowania. 

Chciałabym się skupić na Spektrum Poalkoholowych Uszkodzeń Płodu i jego najgroźniejszej formie czyli FAS. Niejednokrotnie w literaturze wspomina się, że jedną z form przemocy wobec dziecka prenatalnego jest niedostosowanie się do zakazu spożywania alkoholu w czasie ciąży – dziś właśnie o takiej formie przemocy. Czytajcie!

Trochę numerków

Wiedza naszego społeczeństwa na temat szkodliwości alkoholu wzrasta. Według badań Ośrodka Badania Opinii publicznej 88% osób twierdzi, że kobieta w ciąży w ogóle nie powinna spożywać alkoholu a 81 % kobiet zdaje sobie sprawę ze szkodliwości alkoholu w czasie ciąży dla rozwoju płodu. Jednak wciąż zdarzają się wypowiedzi osób, które twierdzą, że lampka wina nie zaszkodzi. 14 % kobiet w wieku 18 do 35 lat twierdzi, że niewielkie ilości alkoholu nie szkodzą ani matce, ani dziecku. Co więcej, niektórzy są zdania, że kieliszek wina nawet ma właściwości dobroczynne! Z badań OBOP wynika, że 5% kobiet otrzymało takie wiadomości od lekarza, co jest dla mnie całkiem szokujące!

Tyle jeśli chodzi o opinię. A jaka jest skala zjawiska spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży?

  • Z badań OBOP wynika, że 34% respondentów odpowiedziało twierdząco, na pytanie czy kiedykolwiek byli świadkiem spożywania alkoholu przez kobietę w ciąży. 
  • Z kolei z badań Ipsos przeprowadzonych na zlecenie fundacji Rodzić po ludzku wynika, że ponad 1/3 ankietowanych kobiet, które urodziły co najmniej jedno dziecko, przyznaje się do spożywania niewielkich ilości alkoholu w czasie ciąży.
  • Późniejsze badania wskazują, że wśród kobiet spożywających alkohol w ciąży około 0,5% pije codziennie, 4% raz lub dwa razy w tygodniu, 10% raz lub dwa razy w miesiącu, a pozostałym zdarzyło się wypić kilka razy w czasie ciąży.

W porównaniu do innych państw, Polska wypada całkiem pozytywnie, ponieważ w USA pije 12% ciężarnych, w Szwecji 30 %, we Francji 52 % a w Rosji aż 60%! Szokujące!

Według danych z 2008 roku w Polsce, co roku, rodzi się około 1000 dzieci z pełnoobjawowym FAS. A około 10 000 noworodków rocznie doświadcza innych zaburzeń rozwojowych związanych ze spożyciem alkoholu przez matkę.

FASD i FAS

FASD czyli Spektrum Poalkoholowych Zaburzeń Rozwojowych jest to termin opisujący stan dziecka związany z piciem alkoholu przez matkę w ciąży i nie kwalifikuje się go jako diagnozy klinicznej. Do FASD zaliczamy:

  • FAS (Fetal Alcohol Syndrom) – Płodowy Zespół Alkoholowy,
  • pFAS (partial Fetal Alcohol Syndrom) – Częściowy Płodowy Zespół Alkoholowy,
  • inne rozpoznania, takie jak np: encefalopatia niepostępująca z ekspozycją na alkohol lub zaburzenia neurobehawioralne z ekspozycją na alkohol, poalkoholowe zaburzenia układu nerwowego, alkoholowy efekt płodowy czy wady wrodzone spowodowane alkoholem.
Mity na temat FASD

Do najczęstszych mitów dotyczących FASD, z którymi można się spotkać zaliczamy:

  • FASD można rozpoznać po wyglądzie dziecka – nieprawda! Rozpoznanie FAS wiąże się ze specyficznym wyglądem zewnętrznym, jednak zdecydowana większość dzieci, których mamy spożywały alkohol w czasie ciąży boryka się z problemami poznawczymi i emocjonalnymi. Brak wad fizycznych nie wyklucza innych problemów i deficytów dziecka.
  • Dotyczy tylko matek – alkoholiczek, sporadyczne picie alkoholu jest bezpieczne – fałsz! Każda ilość alkoholu jest niebezpieczna dla prawidłowego rozwoju dziecka. Alkohol jest teratogenem i szkodzi dziecku, niezależnie od ilości i częstotliwości.
  • Picie alkoholu w ciąży jest bezpieczniejsze niż zażywanie kokainy czy heroiny – nie! Według badań Insytutu Medycyny w USA, alkohol, niezależnie jaki, powoduje najpoważniejsze uszkodzenia neurobehawioralne u płodu. Nie ma co ukrywać, zażywanie narkotyków również negatywnie wpływa na rozwój dziecka.

Wspomniany FAS – czyli Płodowy Zespół Alkoholowy – jednostka chorobowa, która wiąże się z występowaniem nieprawidłowości w zakresie rozwoju fizycznego, umysłowego i prowadzi do zaburzeń zachowania. Są one efektem narażenia płodu na działanie alkoholu w czasie ciąży.

bezpieczna ilość alkoholu w ciąży

Aby rozpoznać FAS, muszą zostać spełnione poniższe kryteria:

  • Udokumentowane spożywanie alkoholu przez matkę w czasie ciąży
  • Przed i pourodzeniowy deficyt wzrostu, wagi ciała i obwodu głowy u noworodka
  • Uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego – upośledzenie fizycznych, społecznych, intelektualnych funkcji dziecka
  • Zespół fizycznych anomalii – wyrażający się mniej lub bardziej widocznymi deformacjami budowy twarzy, kończyn czy wadami narządów wewnętrznych

Brak któregoś z powyższych kryteriów nie wyklucza problemu czy deficytu dziecka. Być może deficyty dziecka zaliczać się będą pod inne problemy ze spektrum FASD.

Do charakterystycznych anomalii twarzy zaliczamy:

  • zmarszczka kącika oka
  • małe, szeroko rozstawione oczy
  • płaska środkowa część twarzoczaszki
  • krótki, zadarty nos
  • wygładzona rynienka podnosowa
  • cienka górna warga
  • małożuchwie

Należy pamiętać, że jedna czy dwie cechy występujące u dziecka nie świadczy o występowaniu FAS, szczególnie w przypadku niestwierdzonego spożywania alkoholu przez matkę. Dodatkowo, te anomalie budowy twarzy są najbardziej zauważalne w okresie wczesnego dzieciństwa. Z czasem mogą być mniej widoczne, jednak to wcale nie oznacza, że dziecko „wyrosło” z FAS.

Specyficzne trudności dzieci z FAS

Oprócz wyżej wymienionych cech zewnętrznych, osoby z FAS mają bardzo dużo trudności w zachowaniu oraz przejawiają deficyty poznawcze i emocjonalne. Zaliczmy do nich:

Trudności poznawcze, wśród nich:

  • Problemy z zapamiętywaniem
  • Brak myślenia przyczynowo-skutkowego
  • Deficyt uwagi
  • Brak zdolności uogólniania
  • Objawy nadpobudliwości
  • Trudności w planowaniu, przewidywaniu, wykonywaniu czynności

Trudności emocjonalne:

  • Nietypowy sposób reagowania na nieznane/frustrujące sytuacje
  • Wzrost niepokoju prowadzący do wycofania czy agresji
  • Słaba zdolność osądzania sytuacji, działania impulsywne
  • Skłonność do kradzieży, kłamstwa, brak zdolności rozumienia i przewidywania konsekwencji swojego zachowania
  • Problemy z utrzymaniem nowych znajomości
  • Upór
  • Nadmierna ufność
  • Skłonność do rutynowego, systematycznego działania
  • Mechaniczne naśladowanie zachowania innych osób
  • Cytowanie innych – dosłowne, bezrefleksyjne

Zaburzenia rozwoju fizycznego:

  • Zaburzony próg odczuwania bólu
  • Nieodczuwanie głodu/sytości
  • Zaburzenia czucia głębokiego – nieodczuwanie poważnych chorób
  • Zaburzenia koordynacji
  • Zaburzenia orientacji przestrzennej
  • Słaba kontrola równowagi, niezbory ruchowe
  • Nieodczuwanie ekstremalnych temperatur
  • Zaburzenia widzenia, słyszenia, uwagi słuchowej
  • Niski wzrost, małogłowie, osłabiony rozwój układu kostno –stawowego
  • Mała wydolność wysiłkowa
  • Zaburzenia układu krążenia
  • Zaburzenia napadowe – drgawki
Dodatkowo, u około 50% dzieci z FAS rozpoznaje się niski poziom ilorazu inteligencji!
Jak można wspierać dzieci z FAS?

Przede wszystkim szybka diagnoza i wprowadzenie odpowiedniej terapii zmniejsza problemy w codziennym funkcjonowaniu dziecka oraz zmniejsza późniejsze trudności w szkole. W opiece i pracy z niemowlęciem należy unikać niepotrzebnych bodźców, które mogą przestymulować układ nerwowy maluszka. Niemowlę z FAS powinno być otoczone opieką, bliskością, czułością. Rozwój dziecka z  FAS będzie prawdopodobnie opóźniony więc rodzic nie powinien porównywać „osiągnięć” swojego dziecka z innymi maluchami. Każde, nawet najmniejsze osiągnięcie dziecka z FAS, powinno być bardzo mocno doceniane.

Bardzo dobrą metodą terapii dziecka z FAS jest współpraca z terapeutą integracji sensorycznej. Dobrym wyborem będą też zajęcia z socjoterapii, na których dziecko nauczy się, jak funkcjonować w społeczeństwie i nawiązywać relacje przyjacielskie.

W wieku szkolnym, istotna będzie współpraca ze szkołą i nauczycielami, którzy powinni w specjalny sposób pracować z dzieckiem, oferując mu wsparcie i odpowiednie warunki nauczania. Dziecko może ujawniać pewne, specyficzne trudności szkolne, które wymagają pracy zarówno ze strony dziecka jak i kadry nauczycielskiej.

Być może, indywidualne trudności dziecka sprawią, że będzie ono potrzebowało pomocy również od innych specjalistów.

Nie zapominajmy, że dzieci z FAS nadal mogą wykształcić i rozwinąć wiele umiejętności. Doskonale radzą sobie w zadaniach uruchamiających pamięć wzrokową. Opowiadają barwnie i obrazowo, często są spontaniczne, energiczne, wesołe! Mogą mieć różne uzdolnienia plastyczne czy muzyczne, mają bardzo bogatą wyobraźnię!

Jednak szereg trudności i problemów, które na co dzień stoją przed dzieckiem i jego opiekunami sprawiają, że nie zawsze dzieciom udaje się prawidłowo funkcjonować w każdej sferze życia.

Należy pamiętać, że każde, nawet najmniejsze osiągnięcie malucha wymaga wiele pracy zarówno ze strony dziecka, rodzica oraz specjalistów. Takie dzieci potrzebują wsparcia, nie tylko najbliższego otoczenia, ale również całego społeczeństwa.

Powstaje szereg kampanii społecznych, w których poruszany jest temat picia alkoholu przez kobiety w ciąży. Kampanie te uświadamiają społeczeństwo, że nawet niewielka dawka alkoholu może być szkodliwa dla rozwoju dziecka.

Więcej informacji o FASD/FAS znajdziecie:

Na stronie kampanii Zapal czerwoną lampkę – https://fasd.rcpslodz.pl/

Lub na stronie Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych – https://www.ciazabezalkoholu.pl/

Podsumowanie

♦ W Polsce, blisko 1000 noworodków rocznie rodzi się z pełnoobjawowym FAS

♦ 10 razy więcej cierpi na inne zaburzenia rozwoju związane ze spożywaniem alkoholu w ciąży przez matkę.

Alkoholowy Zespół Płodowy niesie za sobą szereg negatywnych skutków w rozwoju dziecka. Dziecko z FAS przejawia deficyty w rozwoju poznawczym, emocjonalnym, społecznym. Często cierpi na wrodzone wady związane z rozwojem fizycznym. Temu wszystkiemu da się zapobiec – uświadamiając społeczeństwo jak bardzo drastyczne w skutkach jest spożywanie alkoholu w czasie ciąży.

Pełna abstynencja ciężarnej jest kluczowa – FAS da się zapobiec!

Jeśli widzimy wśród naszych znajomych, w rodzinie, kobietę spożywającą alkohol w czasie ciąży – nie bójmy się zareagować. Być może nie wie, jaką dużą krzywdę wyrządza swojemu dziecku, ponieważ usłyszała od ciotki czy lekarza, że jedna lampka wina nie szkodzi. Powiedzmy, jakie ryzyko niesie za sobą nawet sporadyczne spożywanie alkoholu. Uświadamiajmy, mówmy o tym głośno, please! A dzieci z FAS wspierajmy i otaczajmy specjalistyczną pomocą, by zminimalizować późniejsze trudności w codziennym funkcjonowaniu.


  • Fundacja Rodzić po ludzku, Polska rodzina w ciąży, 2012
  • Krzysztof Liszcz, Dziecko z FAS w szkole i w domu, 2011
  • Marta Jerzak, Zaburzenia psychiczne i rozwojowe u dzieci a szkolna rzeczywistość, 2016

 

Dodaj komentarz